Salon ogrodowy
czwartek, 30 sierpnia 2012 07:29

Salon parterów, przylegający do elewacji ogrodowej pałacu, jest najokazalszą częścią założenia ogrodowego. 

Zakres prac rewaloryzacyjnych na ternie salonu obejmował budowę infrastruktury technicznej (przyłączy i instalacji: elektrycznej, wodociągowej, kanalizacji deszczowej, systemu nawadniania oraz przepompowni), całkowitą wymianę nawierzchni na żwirową (HanseGrande), generalny remont istniejącego muru oporowego z częściową jego przebudową oraz odtworzenie Pawilonu po Orłem, 4 fontann, 6 kamiennych ławek i prawie 280 mb kamiennej balustrady okalającej salon od strony kanału (Rodex sp. z o.o., Białystok). W ostatnim etapie wytyczono 8 haftowych parterów i obsadzono je bukszpanowym wzorem, a ich bordiury 10 tysiącami sadzonek kwiatów jednorocznych i bylin, znanych już w XVIII w. W rabatach brzeżnych zasiano trawę i posadzono 16 stożków grabowych (Park-M, Stary Sącz). Po zakończeniu nasadzeń ustawiono na terenie salonu 80 drzewek kubłowych (56 pomarańczy i 24 laury), a w alei głównej - zespół 16 kamiennych rzeźb ogrodowych (po konserwacji Michała Jackowskiego, Białystok), stanowiących jedynie niewielką część osiemnastowiecznej dekoracji rzeźbiarskiej Ogrodu Branickich.

Na tle zachowanych w Polsce osiemnastowiecznych rzeźb ogrodowych zespół białostocki, mimo że liczebnie zubożony, jest po warszawskim Ogrodzie Saskim drugim co do wielkości. Bezpośrednich pierwowzorów rzeźb białostockich należy szukać wśród rzeźb francuskich epoki Ludwika XIV, odwołujących się do ogólnie znanych i podziwianych posągów antycznych. 18 rzeźb na postumentach (10 figuralnych i 8 waz) znowu zdobi aleję główną salonu parterów. Dwie rzeźby Sfinksów z puttami, stanowiące integralną część balustrady, tworzą bramę prowadzącą na most. Zgodnie z osiemnastowieczną zasadą rzeźby ustawiono naprzeciw siebie parami, a figury w rzędzie - na przemian kobieca i męska.

Największym wyzwaniem artystycznym było odtworzenie Pawilonu pod Orłem. Pierwowzorem rekonstrukcji była altana trejażowa, wzniesiona w latach 30. XVIII w., w pierwszym etapie kształtowania przez Jana Klemensa Branickiego pałacowego założenia ogrodowego, która pełniła rolę woliery. Uległa ona zniszczeniu w połowie XIX wieku. Jej projekt zrekonstruowano na podstawie zachowanej ikonografii z epoki i opisów z inwentarza spisanego po śmierci J.K. Branickiego w latach 1771-1772.  

Lekka, drewniana konstrukcja ogrodowej budowli, osadzona na stalowym stelażu, zamknięta została ażurową kopułą. Symboliczna wymowa zdobiącego ją zespołu złoconych elementów rzeźbiarskich bezpośrednio odnosi się do mitu o Herkulesie (gr. Herakles), który w chwili śmierci otrzymał nieśmiertelność i powiększył grono olimpijskich bogów. Najważniejszym z nich, wieńczącym altanę, jest posadowiona na kuli rzeźba zlatującego orła (Zeusa Gromowładnego) z jabłkiem w dziobie. W tympanonie elewacji od strony salonu umieszczone są panoplia, stanowiące kompozycję elementów uzbrojenia, potwierdzającego męstwo, odwagę i szlachetność mitycznego herosa. Niżej po obu stronach arkady znajdują się antyczne popiersia na konsolach, ukazujące olimpijskie małżeństwo – Herkulesa i grecką boginię młodości Hebe. Dekoracji ażurowej kopuły dopełniają lambrekin z kampanulami i listwa z chustami tworząca rodzaj girlandy, a na całości elewacji złocą się rozetki i stylizowane elementy roślinne (Michał Jackowski, Białystok). Altanę można więc traktować jako Świątynię Herkulesa, która wpisuje się w konsekwentnie zrealizowany przez hetmana program ideowy białostockiej rezydencji odwołujący się do wątku heraklejskiego (Brama Wielka z wizerunkiem Zeusa Gromowładnego na tarczy panopliów, Brama Herkulesów przedstawiająca walkę herosa z Hydrą lernejską i Smokiem z ogrodu Hesperyd oraz rzeźba Herkulesa zastępującego Atlasa wieńcząca elewację frontową pałacu).