Spis treści
Generalne założenia do koncepcji rewaloryzacji dla całości Ogrodu Branickich
Dekoracja rzeźbiarska ogrodu
Zaplecze ogrodnicze, oranżeria
Zamówienie materiału roślinnego z wyprzedzeniem
Nawierzchnie
Oświetlenie
Wszystkie strony

Generalne założenia do koncepcji rewaloryzacji dla całości Ogrodu Branickich

  • Podejmując w końcu lat 90. działania rewaloryzacyjne w Ogrodzie Branickich postanowiono, że generalną zasadą tych prac będzie dążenie do przywrócenia temu obiektowi dawnego barokowego charakteru .
  • Podstawą decyzji projektowych są zachowane w terenie relikty dawnej kompozycji, przekazy archiwalne, wyniki badań archeologicznych, studia porównawcze z obiektami analogicznymi.
  • Wierność barokowym wzorcom ma dotyczyć zarówno formy przestrzennej jak i rozwiązań materiałowych.
  • Dopuszczono możliwość zachowania pewnych późniejszych nawarstwień stylowych , uznanych za szczególnie cenne ze względów artystycznych lub społecznych np. nowego wystroju tzw. Ścianki Parawanowej z wizerunkiem Matki Boskiej Ostrobramskiej.
  • Mając świadomość, że Ogród Branickich musi funkcjonować we współczesnych realiach i, że musi być dostosowany do znacznie większej frekwencji niż w XVIII w,. proponuje się wprowadzenie elementów współczesnej infrastruktury technicznej: odwodnienia, iluminacji budowli ogrodowych, systemu sztucznego nawadniania, systemu monitoringu.

 

 


Dekoracja rzeźbiarska ogrodu

Zespół osiemnastowiecznych rzeźb barokowych, jaki zachował się w Ogrodzie Branickich w Białymstoku jest bardzo cenny i unikalny w skali kraju. Dlatego też osiemnastowieczne oryginały powinny zostać poddane pieczołowitej konserwacji, a docelowo należy je zastąpić wiernymi kopiami, wykonanymi w technologii "sztucznego kamienia". Takie podejście do oryginałów rzeźb ogrodowych występuje w wielu ogrodach zachodnioeuropejskich. Oryginały rzeźb po konserwacji powinny być eksponowane w pomieszczeniu zamkniętym.

W opracowanej koncepcji rewaloryzacji Ogrodu Branickich założono również wykonanie wielu dodatkowych kopii rzeźb: np. rzeźb satyrów, które w XVIII w. podkreślały wejścia do boskietów (zachowała się tylko jedna taka rzeźba) czy też dekoracji rzeźbiarskiej fontann, balustrady (na zasadzie kopii rzeźb z ogrodów analogicznych - wiele z rzeźb białostockich było np. inspirowanych wersalskimi pierwowzorami).


Zaplecze ogrodnicze, oranżeria

Trudno sobie wyobrazić prawidłowe funkcjonowanie Ogrodu Branickich w Białymstoku bez minimalnego zaplecza ogrodniczego. Zapleczem takim dysponuje praktycznie każdy ważniejszy park historyczny (Wilanów, Łazienki, Kozłówka, Łańcut, Oliwa). Zaplecze to powinno zawierać budynek magazynowy do przechowywania podstawowych materiałów i sprzętu służącego konserwacji ogrodu, garaż dla ciągnika oraz podwórze gospodarcze. Natomiast poza centrum miasta mogło by się znajdować miejsce gdzie będzie produkowany materiał roślinny do nasadzeń w ogrodzie (zwłaszcza do sezonowego kwiatowego obsadzania bordiur parterów).

Przyjęcie założenia powrotu w Ogrodzie Branickich do kolekcji roślin oranżeriowych wiąże się z koniecznością budowy oranżerii. Dobrym miejscem na lokalizację niewielkiego zaplecza ogrodniczego powiązanego z oranżerią wydaje się teren sąsiadujący a dawnym ogrodem przy Pawilonie Chińskim (po stronie parku "Planty"). Budynek oranżerii mógłby jednocześnie być miejscem ekspozycji oryginałów rzeźb barokowych. Oranżeria powinna być budynkiem w miarę niskim, aby zbytnio nie górował ponad ogrodzeniem ogrodu Przy Pawilonie Chińskim. Z oranżerią mogła by być, wzorem rozwiązań w europejskich ogrodach barokowych powiązana kawiarenka. Oranżeria byłaby dostępna dla zwiedzających. Całość kompleksu gospodarczo - oranżeriowego powinien otrzymać formę architektoniczną nawiązującą do osiemnastowiecznej zabudowy folwarcznej.


Zamówienie materiału roślinnego z wyprzedzeniem

Wiele zaproponowanych roślin do nasadzeń w Ogrodzie Branickich musi być zamówiona i wyprodukowana z wyprzedzeniem, gdyż nie są to powszechnie stosowane rośliny do nasadzeń na terenach zieleni.

Do roślin takich należą sadzonki bukszpanu wieczniezielonego odm. 'Suffruticosa', grabów do szpalerów, grabów w formie stożków na rabaty brzeżne do salonu ogrodowego, form topiarycznych grabów do ogrodu przy Pawilonie Chińskim, drzewek kasztanowców o kuliście uformowanych koronach. Drzewka i krzewy do nasadzeń powinny być wyprodukowane w profesjonalnych szkółkach, w kontenerach, na specjalne zamówienie związane z określeniem formy takich drzewek. Bukszpan powinien być wyprodukowany w warunkach klimatycznych zbliżonych do Białegostoku (nie może to być np. bukszpan z Holandii czy Niemiec). Specjalnego zamówienia wymagają również rośliny oranżeriowe (pomarańcze, cytryny, laury, ew. inne). Zamówienie takie może być dokonane na etapie budowy oranżerii.


Nawierzchnie

Na prawie wszystkich drogach i placach Ogrodu Branickich projektuje się wykonanie nawierzchni żwirowej. Nawierzchnie nie powinny być krawężnikowane. Jedyna dopuszczalna forma ograniczenia nawierzchni to obrzeże z deski impregnowanej (takie rozwiązanie, zgodne z rozwiązaniami historycznymi zastosowano np. w ogrodzie różanym w Łańcucie).. Nawierzchnia żwirowe występowała historycznie w ogrodach barokowych i współcześnie jest również w nich stosowana (np. w Wersalu, Hampton Court, Herrenhausen, Vaux-le -Vicomte, Ogrodach Tuleries, Ogrodzie Luksemburskim, Schönbrunn).

Należy jednak pamiętać, że po nawierzchni tej będzie jeździł ciężki sprzęt ogrodniczy (ciągniki z przyczepami, podnośniki, itp.) i zapewnić jej odpowiednia podbudowę, odporną na takie naciski. Należy przewidzieć odwodnienie nawierzchni poprzez nadanie jej spadków w kierunku kratek kanalizacyjnych. Kratki te muszą zostać wykonane w materiale jak najmniej widocznym. Preferuje się użycie do tego celu piaskowca.

Na dziedzińcu wstępnym, na drodze pomiędzy Bramą Wielką a rzeźbami Herkulesów proponuje się przywrócić istniejącą tu historycznie nawierzchnię kamienną - tzw. "kocie łby".


Oświetlenie

W ogrodach barokowych oświetlenie wprowadzano okazjonalnie, najczęściej w związku z uroczystościami dworskimi, które się tu odbywały. Dlatego też obecnie oświetlenie Ogrodu Branickich powinno być minimalizowane, aby uniknąć efektu "Disneylandu".

Wychodząc jednak naprzeciw współczesnym użytkownikom tego miejsca jak i mając na uwadze bezpieczeństwo znajdujących się tu rzeźb i budowli proponuje się iluminację wszystkich pawilonów ogrodowych: Włoskiego, Toskańskiego, ścianki parawanowej, Chińskiego, Pod Orłem.

Oprawy oświetleniowe powinny być ukryte w nawierzchni lub zieleni. Przed podjęciem ostatecznej decyzji o typie oprawy oświetleniowej powinna być ona zaprezentowana w Ogrodzie Branickich i zatwierdzona przez przedstawicieli Podlaskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków i KOBIDZ.